Okna znajdujące się po południowej lub zachodniej stronie budynku pracują w innych warunkach niż te skierowane na północ. Wielogodzinne nasłonecznienie oznacza nie tylko wyższą temperaturę szyby. Nagrzewają się również profile, uszczelki oraz elementy znajdujące się wewnątrz konstrukcji. Po zachodzie słońca temperatura spada, a cały cykl powtarza się następnego dnia.
Takie warunki nie powodują natychmiastowej awarii, ale po kilku czy kilkunastu latach mogą mieć zauważalny wpływ na stan okna. Uszczelki tracą elastyczność, zmienia się sposób przylegania skrzydła do ramy, a mechanizm okuć może wymagać regulacji lub naprawy. Dlatego dwa okna tego samego producenta mogą zużywać się w zupełnie innym tempie, mimo że zostały zamontowane w tym samym mieszkaniu i w podobnym czasie.
Dlaczego słońce przyspiesza starzenie się uszczelek?
Uszczelka musi pozostawać elastyczna, aby po zamknięciu skrzydła dopasować się do powierzchni i ograniczyć przepływ powietrza. Jest jednak stale narażona na zmiany temperatury, promieniowanie UV, wilgoć oraz zabrudzenia.
Najbardziej obciążone są okna, które latem przez kilka godzin znajdują się w pełnym słońcu. Ciemne profile mogą nagrzewać się szczególnie mocno. Uszczelka znajdująca się pomiędzy skrzydłem a ramą jest wtedy wielokrotnie ogrzewana i schładzana. Z czasem materiał może stać się twardszy, mniej sprężysty albo miejscowo odkształcony.
Pierwszym objawem nie musi być widoczne pęknięcie. Niekiedy uszczelka wygląda jeszcze poprawnie, ale po ściśnięciu nie wraca już szybko do pierwotnego kształtu. Wtedy przy zamkniętym oknie mogą pojawić się niewielkie przewiewy, szczególnie przy silniejszym wietrze.
Sama utrata szczelności nie oznacza jednak automatycznie, że winna jest uszczelka. Podobny efekt daje nieprawidłowy docisk skrzydła albo jego niewielkie przesunięcie. Z tego powodu przed wymianą uszczelek w oknach dobrze jest ustalić rzeczywistą przyczynę problemu. Pomocne może być także sprawdzenie, czy wymiana uszczelki rzeczywiście wystarczy, aby pozbyć się przeciągów.
Czy nagrzewanie okna może wpływać na jego ustawienie?
Profile okienne rozszerzają się pod wpływem temperatury i kurczą po ochłodzeniu. Konstrukcja jest na to przewidziana, dlatego normalna praca materiału nie jest usterką. Znaczenie ma jednak skala oraz częstotliwość zmian temperatury, szczególnie w przypadku dużych i ciężkich skrzydeł.
Po latach eksploatacji mogą nałożyć się na siebie różne czynniki: ciężar pakietu szybowego, naturalne zużycie elementów ruchomych, niewielkie opadnięcie skrzydła i intensywne nagrzewanie profilu. W rezultacie okno, które wcześniej zamykało się lekko, zaczyna wymagać mocniejszego dociśnięcia klamki.
W drzwiach balkonowych problem jest zwykle bardziej odczuwalny ze względu na większy ciężar i wymiary skrzydła. Może ono zacząć ocierać o ramę albo próg, a położenie elementów ryglujących względem zaczepów przestaje być optymalne. W takim przypadku potrzebna może być regulacja okien albo dokładniejsza naprawa drzwi balkonowych, jeżeli problem obejmuje już mechanizm.
Co nasłonecznienie ma wspólnego ze zużyciem okuć?
Same metalowe elementy okuć są mniej podatne na promieniowanie słoneczne niż uszczelki. Słońce wpływa na nie przede wszystkim pośrednio.
Jeżeli pod wpływem wieloletniej eksploatacji i zmian temperatury zmienia się geometria skrzydła, mechanizm podczas zamykania zaczyna pracować z większym oporem. Użytkownik naciska wtedy mocniej na klamkę, aby doprowadzić ją do właściwego położenia. Obciążenie przenosi się na kolejne części mechanizmu.
Początkowo może być wyczuwalny jedynie większy opór. Później klamka zaczyna działać skokowo, skrzydło trudniej się domyka albo jeden z punktów ryglowania nie trafia prawidłowo w zaczep. Dalsze używanie okna na siłę może przyspieszyć zużycie przekładni, narożników i innych ruchomych części. Jeżeli mechanizm przestaje pracować płynnie, warto sprawdzić, co zrobić, gdy okucia w oknie nie działają prawidłowo.
Nie oznacza to, że każda awaria okucia w nasłonecznionym oknie została spowodowana przez słońce. Znaczenie mają również wiek mechanizmu, częstotliwość otwierania, ciężar skrzydła, brak smarowania oraz wcześniejsze regulacje. Nasłonecznienie jest jednym z czynników, które mogą zwiększać obciążenie całej konstrukcji. Jeśli zużycie jest już wyraźne, potrzebna może być naprawa okuć okiennych, ale jej zakres powinien wynikać z diagnozy całego mechanizmu.
Które okna są najbardziej narażone?
Największe różnice można zauważyć między elewacjami o różnej ekspozycji na słońce. Okno skierowane na północ może przez większość dnia pozostawać stosunkowo chłodne, podczas gdy konstrukcja po stronie południowej lub zachodniej regularnie osiąga znacznie wyższą temperaturę.
Istotny jest także kolor profilu. Ciemne powierzchnie pochłaniają więcej energii słonecznej niż jasne. Znaczenie mają również zacienienie przez balkon, rolety zewnętrzne, drzewa czy sąsiednie budynki.
Dlatego oceniając zużycie stolarki, nie warto kierować się wyłącznie jej wiekiem. Dwa identyczne okna zamontowane tego samego dnia mogą po dziesięciu latach znajdować się w zupełnie innym stanie. Właśnie dlatego trwałość stolarki lepiej oceniać na podstawie rzeczywistego sposobu pracy niż samej metryki — podobny problem omawia materiał o tym, jak długo powinno dobrze działać okno PVC, drewniane i aluminiowe.
Jak rozpoznać, że problem wymaga sprawdzenia?
Do diagnostyki powinny skłonić przede wszystkim zmiany w działaniu okna. Jeśli klamka wcześniej obracała się lekko, a obecnie wymaga użycia siły, nie należy tego traktować jako normalnej cechy starszej stolarki. Podobnie jest z ocieraniem skrzydła, nierównym dociskiem albo przewiewem pojawiającym się tylko w jednym fragmencie ramy.
Warto zwrócić uwagę również na uszczelki. Stwardnienie, spłaszczenie, pęknięcia lub trwałe odkształcenia wskazują, że materiał nie pracuje już tak jak wcześniej. Problem może być szczególnie widoczny po stronie najbardziej wystawionej na słońce.
Przy oględzinach serwisowych sprawdza się nie tylko stan samej gumy. Ważne jest położenie skrzydła, docisk na całym obwodzie, praca klamki, zawiasów i punktów ryglowania. Takie podejście pozwala odróżnić zużytą uszczelkę od problemu wynikającego z ustawienia konstrukcji. Szerzej opisujemy to w materiale o tym, na co zwracamy uwagę podczas pierwszej wizyty serwisowej.
Czy trzeba od razu wymieniać uszczelki lub okucia?
Nie zawsze. Jeżeli elementy są nadal sprawne, a problem wynika głównie ze zmiany położenia skrzydła lub niewłaściwego docisku, wystarczające może być przywrócenie prawidłowej pracy mechanizmu i jego konserwacja.
Wymiana uszczelek ma sens wtedy, gdy materiał rzeczywiście utracił właściwości – jest twardy, popękany, zdeformowany albo nie zapewnia już prawidłowego przylegania. Podobnie wygląda sytuacja z okuciami. Nie wymienia się całego mechanizmu tylko dlatego, że klamka zaczęła ciężej pracować. Najpierw trzeba sprawdzić, co powoduje opór.
Szybsza reakcja ma tu praktyczne znaczenie. Okno zamykane przez dłuższy czas przy użyciu dużej siły może doprowadzić do uszkodzenia elementu, który wcześniej wymagał jedynie regulacji lub konserwacji. To jeden z powodów, dla których regularny serwis okien może ograniczyć ryzyko większych napraw.
Konserwacja ma znaczenie szczególnie przy mocno nasłonecznionych oknach
Przy zgłoszeniu usterki pomocna jest informacja o przybliżonym wieku okna i rodzaju problemu. Warto powiedzieć, czy skrzydło ociera, nie chce się domknąć, klamka blokuje się w określonym położeniu, czy pojawił się przewiew. Jeżeli problem dotyczy starszej stolarki, przydatne mogą być również zdjęcia okuć i oznaczeń znajdujących się na metalowych elementach.
Nie trzeba natomiast samodzielnie ustalać przyczyny awarii. Podobne objawy mogą wynikać z różnych usterek, dlatego właściwy zakres prac najlepiej określić po sprawdzeniu konstrukcji. Przed wizytą można natomiast przygotować podstawowe informacje i dostęp do okna — dokładniej opisujemy to w poradniku jak przygotować mieszkanie do wizyty serwisanta okien.